Pijn in het bovenbeen in rust: wat kan de oorzaak zijn?

Heb je pijn in je bovenbeen wanneer je zit, ligt of slaapt? Lees over mogelijke oorzaken, symptomen, alarmsignalen en hoe fysiotherapie kan helpen.

Pijn in het bovenbeen ontstaat vaak tijdens het lopen, sporten of traplopen. Maar wat betekent het wanneer je juist pijn in het bovenbeen hebt in rust? Bijvoorbeeld wanneer je op de bank zit, in bed ligt of ’s nachts wakker wordt van de pijn?

Pijn in het bovenbeen in rust kan verschillende oorzaken hebben. Soms zijn spieren of pezen overbelast en blijft de pijn na een inspanning nog aanwezig. De klacht kan ook afkomstig zijn uit de heup of onderrug. Daarnaast kunnen zenuwen, de doorbloeding en andere lichamelijke factoren een rol spelen.

De plek waar je de pijn voelt, vertelt niet altijd waar de oorzaak zit. Daarom is het belangrijk om niet alleen naar de pijnlijke plek te kijken, maar ook naar het ontstaan van de klachten, het verloop en eventuele bijkomende symptomen.

Wat bedoelen we met pijn in het bovenbeen in rust?

Met pijn in rust bedoelen we dat de pijn aanwezig is terwijl het been niet of nauwelijks wordt belast. Je kunt de klacht bijvoorbeeld voelen:

• tijdens het zitten;

• bij lang autorijden;

• wanneer je in bed ligt;

• als je op één zij slaapt;

• na het sporten of wandelen;

• wanneer je na een actieve dag tot rust komt;

• zonder dat je een duidelijke beweging maakt.

De pijn kan zeurend, stekend, brandend of kloppend aanvoelen. Soms is er sprake van een zwaar of vermoeid gevoel. Ook tintelingen, een doof gevoel of een verminderde kracht kunnen voorkomen.

Dat de pijn in rust aanwezig is, betekent niet automatisch dat er iets ernstigs aan de hand is. Het patroon van de klachten is wel belangrijk. Is de pijn pas ontstaan of bestaat deze al langer? Is er een duidelijke aanleiding? Wordt de pijn erger? En zijn er veranderingen in kracht, gevoel, kleur, temperatuur of omvang van het been?

De plaats van de pijn geeft aanwijzingen

De locatie van de pijn kan helpen bij het zoeken naar een mogelijke oorzaak, maar geeft op zichzelf geen definitieve diagnose.

Pijn aan de voorkant van het bovenbeen

Pijn aan de voorkant kan samenhangen met de bovenbeenspieren, heupbuigers, het heupgewricht of een zenuw. Bij zenuwirritatie kan de pijn brandend of prikkelend zijn en samengaan met een doof gevoel.

Pijn aan de achterkant van het bovenbeen

Bij pijn aan de achterkant wordt vaak aan de hamstrings gedacht. De klacht kan echter ook vanuit de lage rug of bil uitstralen. Uitstralende pijn hoeft niet altijd samen te gaan met duidelijke rugpijn.

Pijn aan de buitenkant van het bovenbeen

Pijn aan de buitenkant kan afkomstig zijn van de pezen en andere structuren rond de zijkant van de heup. Ook een beknelde huidzenuw kan pijn, tintelingen of een doof gevoel aan de buitenzijde van het bovenbeen veroorzaken.

Pijn aan de binnenkant van het bovenbeen

Pijn aan de binnenzijde kan te maken hebben met de adductoren, oftewel de spieren die het been naar binnen bewegen. Ook klachten vanuit de lies of heup kunnen aan de binnenkant van het bovenbeen worden gevoeld.

Mogelijke oorzaken van pijn in het bovenbeen in rust

1. Spieren, pezen en overbelasting

Een veelvoorkomende oorzaak is overbelasting van een spier of pees. Dat kan gebeuren na sporten, zwaar lichamelijk werk of een plotselinge verandering in belasting. Denk bijvoorbeeld aan:

• meer wandelen of hardlopen dan je gewend bent;

• intensiever trainen;

• veel traplopen;

• herhaald bukken of tillen;

• een nieuwe sport of oefening;

• onvoldoende herstel tussen activiteiten;

• langdurig in dezelfde houding zitten of staan.

Overbelasting ontstaat niet altijd door één verkeerde beweging. Vaak is de totale belasting tijdelijk groter dan wat het lichaam op dat moment aankan.

Spierpijn of een lichte spierschade is meestal duidelijk gerelateerd aan een activiteit. De spier kan gevoelig zijn bij aanspannen, rekken of aanraken. Ook wanneer je daarna rust, kan de pijn nog enige tijd aanwezig blijven.

Een peesklacht ontstaat meestal geleidelijk. De pijn kan voelbaar zijn bij het begin van een beweging, na belasting of later op de dag. Volledige rust is bij peesklachten meestal niet de beste oplossing. Het is doorgaans verstandiger om de belasting tijdelijk aan te passen en vervolgens gecontroleerd op te bouwen. Thuisarts adviseert bij peespijn om te blijven bewegen en de spieren geleidelijk sterker te maken.

2. Klachten vanuit de heup

Een probleem in of rond de heup kan pijn geven in de lies, bil of het bovenbeen. De pijn hoeft dus niet precies op de plaats van de oorzaak te zitten.

Een bekende klacht is het trochantair pijnsyndroom. Hierbij zijn structuren rond de zijkant van de heup geïrriteerd, waaronder pezen en soms de slijmbeurs. De pijn zit meestal aan de buitenkant van de heup en kan langs het bovenbeen naar beneden lopen. Liggen op de pijnlijke zijde, traplopen, wandelen en lang staan kunnen de klachten versterken. Sommige mensen worden er ’s nachts wakker van. Lees meer over pijn aan de zijkant van de heup bij Thuisarts.

Ook heupartrose kan pijn in het bovenbeen veroorzaken. Hierbij komen pijn en stijfheid vaak voor in de lies, bil en het bovenbeen. Soms loopt de pijn door tot aan de knie. Kenmerkend kunnen startpijn na zitten, ochtendstijfheid en meer klachten na een actieve dag zijn. In een latere fase kan de pijn ook vaker in rust aanwezig zijn. Thuisarts beschrijft de klachten en behandeling van heupartrose.

3. De rol van de rug

Pijn in het bovenbeen kan vanuit de lage rug komen, zelfs wanneer je nauwelijks rugpijn hebt. Gewrichten, spieren en zenuwen in en rond de onderrug kunnen pijn naar de bil of het bovenbeen verwijzen.

Gewone lage rugpijn kan soms in één of beide bovenbenen worden gevoeld. Meestal is er geen sprake van schade of een hernia. Houdingen en bewegingen kunnen de pijn beïnvloeden en de rug kan na lang zitten stijf aanvoelen. Bij lage rugpijn adviseert Thuisarts om actief te blijven.

Wanneer een zenuwwortel geïrriteerd raakt, kan een scherpere of brandende pijn in het been ontstaan. Mogelijke aanwijzingen voor zenuwpijn zijn:

• een uitstralende pijn vanuit de rug of bil;

• tintelingen;

• een brandend of elektrisch gevoel;

• een doof gevoel;

• krachtsverlies;

• meer pijn bij hoesten, niezen of persen.

Een hernia is één mogelijke oorzaak van zenuwirritatie, maar zeker niet de enige. Bovendien herstelt een rughernia bij veel mensen zonder operatie. Bewegen en het hervatten van dagelijkse activiteiten spelen daarbij vaak een belangrijke rol. Thuisarts geeft uitgebreide informatie over een rughernia.

4. Een beknelde zenuw in het bovenbeen

Bij een meralgia paraesthetica zit een huidzenuw bij de lies in de knel. Dit kan een doffe, brandende of prikkelende pijn aan de voor- en buitenkant van het bovenbeen geven. De huid kan daar ook minder gevoel hebben.

De klacht zit meestal aan één kant en kan erger worden bij lang staan. Druk van strakke kleding, een riem of iets in de broekzak kan een rol spelen. Ook zwangerschap en bepaalde sporten kunnen de zenuw extra belasten. Omdat het om een huidzenuw gaat, veroorzaakt deze aandoening doorgaans geen verlies van spierkracht. Meer informatie staat op de pagina van Thuisarts over meralgia paraesthetica.

5. Problemen met de doorbloeding

Niet alle pijn in het bovenbeen komt uit spieren, pezen, gewrichten of zenuwen. Soms speelt de doorbloeding een rol.

Bij etalagebenen ontstaat pijn of kramp meestal tijdens het lopen. Door vernauwde slagaderen krijgen de spieren bij inspanning onvoldoende zuurstof. De klachten nemen vaak binnen enkele minuten af wanneer iemand stilstaat. Bij ernstigere vaatproblemen kan juist pijn in rust of ’s nachts ontstaan. Een koude of bleke voet, slecht genezende wondjes en pijn die vermindert wanneer het been uit bed hangt, zijn redenen om contact op te nemen met de huisarts. Thuisarts beschrijft de kenmerken en alarmsignalen van vernauwde beenslagaderen.

Een andere mogelijke oorzaak is een trombosebeen, waarbij een bloedstolsel een diepe ader afsluit. Het been kan pijnlijk, dik, warm en rood of donkerder worden. Vaak ontstaan de klachten aan één been. Bij een vermoeden van trombose is medische beoordeling nodig; dit is geen klacht om eerst zelfstandig weg te trainen. De NHG-richtlijn over diepveneuze trombose noemt een pijnlijk en gezwollen been, soms met roodheid of duidelijk zichtbare aderen, als belangrijke signalen.

6. Langdurige pijn en een gevoelig zenuwstelsel

Wanneer pijn langer blijft bestaan, kan het zenuwstelsel gevoeliger worden. De hoeveelheid pijn is dan niet altijd een directe maat voor schade aan spieren, pezen of gewrichten. Factoren zoals slecht slapen, stress, zorgen, weinig bewegen en onzekerheid kunnen de pijnbeleving beïnvloeden.

Dit betekent niet dat de pijn “tussen de oren zit”. De pijn is echt, maar wordt mede bepaald door de manier waarop het zenuwstelsel signalen verwerkt. Bij langdurige pijn richt de behandeling zich daarom niet alleen op de pijnlijke plek, maar ook op beweging, herstel, slaap, vertrouwen en dagelijkse activiteiten. Thuisarts legt uit hoe langdurige pijn kan blijven bestaan.

De belangrijkste beïnvloedende factoren op een rij

Bij pijn in het bovenbeen kunnen onder meer de volgende factoren meespelen:

• een plotselinge toename van sport of beweging;

• veel herhaalde bewegingen;

• zwaar lichamelijk werk;

• onvoldoende hersteltijd;

• verminderde kracht of conditie;

• langdurig zitten of staan;

• een eerdere blessure;

• klachten vanuit de rug, heup of knie;

• overgewicht;

• leeftijdsgebonden veranderingen;

• stress en slecht slapen;

• diabetes of een hart- en vaatziekte;

• roken;

• zwangerschap;

• bepaalde medicijnen of medische behandelingen.

Vaak is niet één factor verantwoordelijk. De klacht kan ontstaan door een combinatie van belasting, lichamelijke gevoeligheid en onvoldoende herstel.

Wanneer naar een arts of fysiotherapeut?

Bij veel spier-, pees-, heup- en rugklachten kun je rechtstreeks een fysiotherapeut bezoeken. Een verwijzing van de huisarts is meestal niet nodig. De fysiotherapeut voert eerst een screening uit om te beoordelen of fysiotherapeutisch onderzoek passend en veilig is.

Neem snel contact op met een arts bij:

• een plotseling dik, warm en pijnlijk been;

• een duidelijke verandering van de kleur van één been;

• plotselinge hevige pijn met een bleek of koud been;

• plotseling minder gevoel of kracht in het been;

• benauwdheid of pijn op de borst in combinatie met beenklachten;

• koorts, ziek zijn en een rood, warm of gezwollen gebied;

• pijn na een forse val of een ongeval;

• niet meer op het been kunnen staan;

• snel toenemende of onverklaarbare klachten.

Bel ook direct de huisarts of huisartsenpost wanneer je naast uitstralende pijn plotseling veel minder kracht hebt, niet meer kunt plassen, urine of ontlasting niet kunt ophouden of een doof gevoel rond de geslachtsdelen en anus krijgt. Dit zijn alarmsignalen die medisch beoordeeld moeten worden.

Maak een afspraak met de huisarts als de pijn zonder duidelijke reden blijft toenemen, langdurig niet verbetert, je algemeen ziek bent, onbedoeld afvalt of eerder kanker hebt gehad.

Hoe kan de fysiotherapeut helpen?

De behandeling begint niet direct met oefeningen. Eerst probeert de fysiotherapeut te achterhalen welk patroon bij jouw klachten past.

Tijdens het gesprek en onderzoek wordt onder andere gekeken naar:

• de precieze plaats en aard van de pijn;

• het moment waarop de klachten zijn begonnen;

• activiteiten die de pijn verminderen of verergeren;

• het verschil tussen pijn tijdens bewegen en pijn in rust;

• beweeglijkheid van de rug, heup en knie;

• spierkracht en belastbaarheid;

• gevoel, reflexen en andere tekenen van zenuwprikkeling;

• zwelling, kleur- of temperatuurverschillen;

• sport, werk, slaap en dagelijkse belasting;

• eventuele medische aandoeningen en medicijngebruik.

Op basis hiervan wordt bepaald of fysiotherapie passend is of dat overleg met de huisarts nodig is.

Wanneer behandeling bij de fysiotherapeut geschikt is, kan deze bestaan uit:

• uitleg over de vermoedelijke oorzaak van de klachten;

• advies over bewegen en tijdelijk aanpassen van belasting;

• oefeningen voor kracht, mobiliteit en coördinatie;

• het geleidelijk opbouwen van sport, werk en dagelijkse activiteiten;

• begeleiding bij uitstralende pijn vanuit de rug;

• verbeteren van houding en bewegingsgewoonten wanneer dat relevant is;

• advies over herstelmomenten en slaaphoudingen;

• begeleiding bij het hervatten van activiteiten waar je onzeker over bent.

Het doel is niet alleen om de pijn te verminderen. We willen ook dat je weer vertrouwen krijgt in bewegen en dat het bovenbeen de belasting van werk, sport en dagelijkse activiteiten beter aankan.

Bij vastgestelde etalagebenen kan gespecialiseerde looptherapie onder begeleiding van een fysiotherapeut helpen om de loopafstand en conditie te verbeteren. Bij een acuut vaatprobleem of een mogelijk trombosebeen moet echter altijd eerst medische beoordeling plaatsvinden.

Wat kun je zelf doen?

Zolang er geen alarmsignalen zijn, is rustig blijven bewegen meestal beter dan volledige bedrust. Probeer activiteiten te kiezen die de klachten niet sterk laten toenemen.

Enkele algemene adviezen zijn:

• wissel zitten, staan en lopen regelmatig af;

• vermijd voorlopig activiteiten die de pijn duidelijk verergeren;

• blijf binnen je mogelijkheden bewegen;

• bouw sport en krachttraining geleidelijk op;

• plan voldoende herstel tussen zware activiteiten;

• noteer wanneer de pijn ontstaat en wat de klacht beïnvloedt;

• probeer een andere slaaphouding als liggen op één zijde pijnlijk is.

Een beetje napijn na een activiteit betekent niet automatisch dat je schade veroorzaakt. De reactie moet echter wel passen bij jouw situatie en binnen een redelijke tijd weer afnemen. Een fysiotherapeut kan helpen bepalen welke belasting verantwoord is.

Veelgestelde vragen

Waarom heb ik vooral ’s nachts pijn in mijn bovenbeen?

’s Nachts kunnen klachten duidelijker opvallen doordat er minder afleiding is. Ook langdurig in dezelfde houding liggen of druk op de zijkant van de heup kan pijn geven. Nachtelijke pijn kan onder meer voorkomen bij peesklachten rond de heup, heupartrose, zenuwpijn en problemen met de doorbloeding. Blijft de pijn toenemen of zijn er andere opvallende symptomen? Laat de klacht dan beoordelen.

Kan pijn in het bovenbeen vanuit de rug komen?

Ja. Lage rugklachten en irritatie van een zenuw kunnen pijn in de bil en het bovenbeen veroorzaken. Dit kan zelfs wanneer de rug zelf nauwelijks pijn doet. Tintelingen, een brandend gevoel, gevoelsverlies of krachtsverlies maken betrokkenheid van een zenuw waarschijnlijker.

Moet ik rust nemen bij pijn in het bovenbeen?

Dat hangt af van de oorzaak. Bij veel spier-, pees-, rug- en heupklachten is volledige rust niet nodig en soms zelfs ongunstig. Tijdelijk minder zwaar belasten en gecontroleerd blijven bewegen werkt vaak beter. Bij een ernstige blessure, een mogelijk vaatprobleem of duidelijke alarmsignalen gelden andere adviezen.

Wanneer kan ik het beste naar de fysiotherapeut?

Maak een afspraak wanneer de pijn blijft terugkomen, bewegen of slapen belemmert, niet duidelijk verbetert of wanneer je onzeker bent over wat je nog mag doen. De fysiotherapeut onderzoekt de klacht, beoordeelt of behandeling passend is en verwijst je zo nodig door.

Last van pijn in het bovenbeen in rust?

Pijn in het bovenbeen in rust kan verschillende oorzaken hebben. Spieren en pezen kunnen overbelast zijn, maar de klacht kan ook samenhangen met de heup, onderrug, zenuwen of doorbloeding. Alleen naar de pijnlijke plek kijken is daarom niet voldoende.

Onze fysiotherapeuten brengen samen met jou in kaart wanneer de pijn optreedt, welke factoren een rol spelen en wat nodig is om weer prettig en met vertrouwen te bewegen.

Blijf niet onnodig rondlopen met klachten of onzekerheid. Neem gerust contact op met Topfit Fysiotherapie voor een afspraak of persoonlijk advies.